Bert Ernste – Utrecht | São Paulo • weblog

Brazilië, West-Papua, media en meer

Archive for the ‘emigrant’ tag

Laurentiustranen: de teloorgang van een Portugees dorp

leave a comment

Omslag boekLaurentiustranen (O rebate) is het tweede boek van de in Nederland wonende Portugese auteur José Rentes de Carvalho. Het eerste was Montedor. Het bekende Waar die andere God woont was zijn eerste boek over Nederland (in vergelijking met Portugal).

Laurentiustranen vertelt het verhaal van een klein Portugees dorp, waar de traditionele samenleving wordt opgeschrikt door de terugkeer van Abel Valladares, die zich in Frankrijk twintig jaar lang heeft afgebeuld “als een Moor” en nu met veel geld (in verhouding tot de dorpsbewoners) terugkeert. Abel gedraagt zich als een rijke potentaat, die wel eventjes het jaarlijkse schuttersfeest zal bestieren, want hij betaalt tenslotte. Zijn Franse vrouw brengt ondertussen met haar losbandigheid menig hart en hoofd op hol. Niemand durft wat te zeggen van de inbreuk op de goede zeden en het dorp is in rep en roer.

Ondertussen vindt er een zelfmoord plaats, een moord, mishandeling, er gaan mensen vreemd en de pater treedt uit de kerk. Desondanks vragen de dorpelingen hem om zijn toog weer aan te trekken, want “u loopt er bij als een vogelverschrikker”.

Kortom er gebeurt heel veel in het dorp. Helaas krijgt de lezer dat verhaal in korte stukjes opgediend, die van de ene naar de andere kant springen. Daarbij worden de personages soms bij de achternaam genoemd, soms bij de voornaam en dan weer aangeduid met hun beroep.

Dat maakt Laurentiustranen een nogal warrig boek. Wellicht is het een goede weerspiegeling van de roerige geschiedenis van het dorp, maar het leest niet lekker. De geschiedenis van het dorp is interessant, de confrontatie met ‘die van buiten’, in dit geval de terugkerende emigrant met zijn buitenlandse vrouw, is boeiend. De lokale zeden en gewoonten komen onder zware druk te staan. Daar komt de lokale kinnesinne en onderlinge haat en nijd nog bij. Zoals de waard, die misbruik maakt van de zwakte van een dorpsgenoot, waardoor die zijn enige bezit, een stukje land, kwijt raakt. De onderlinge jaloezie en wreedheid zijn groot. Een “schrijnend boek dat een ander Portugal beschrijft dat ook bestaat”, zoals de tekst op de omslag van het boek zegt.

Aan het het einde van het boek luidt de oude Rita de noodklok. De dorpsbewoners denken dat het in haar bol is geslagen, want er is geen brand of iets dergelijks. “Iemand moet het horen! Iemand moet het horen!” mompelt Rita steeds maar weer. O rebate (de Portugese titel van het boek) is zowel het luiden van de noodklok als een plotselinge inval of aanval.

Helaas maakte de vorm van het boek met zijn korte, plotselinge stukjes, die niet erg mooi samenhangen, dat het mij moeite kostte om het uit te lezen. Dat was waarschijnlijk ook de reden, dat ik mij totaal niets van het boek herinnerde, terwijl ik het twintig jaar geleden al eens las. Het autobiografisch getinte boek Ernestina van Rentes de Carvalho is veel mooier.

J. Rentes de Carvalho, Laurentiustranen

Blik op Portugal, juni 2012

Meer boeken Portugal | Meer Portugal

Written by Bert Ernste

september 18th, 2012 at 10:59 am

Gods toorn over Nederland

leave a comment

Omslag boek Gods toorn over NederlandAls emigrant krijg je een scherpere kijk op de wereld en zeker op het land dat je gevormd heeft. Je kunt immers vergelijken. Niet iedereen kan die stap maken, maar de meeste emigranten gaan uiteindelijk meer nuances zien in zowel hun moederland als hun nieuwe woonland. Dat is overigens geen lineair proces. Als je net in je nieuwe woonland bent en probeert in te burgeren, heb je te maken met de verwarring over dingen die anders zijn dan in je moederland en dan zet je je allicht af tegen de samenleving, waar je terecht bent gekomen. Iedereen zit wel enigszins vast in wat hij of zij van huis uit heeft meegekregen en dan kost aanpassen moeite.

Ben je eenmaal ingeburgerd, dan kan het echte vergelijken beginnen. Veel Nederlandse emigranten zijn vrij kritisch over Nederland. Dat wordt ze vaak niet in dank afgenomen door de thuisblijvers. In zijn algemeenheid geldt dat Nederlanders niet zo goed tegen kritiek van buiten kunnen. Dat geldt zowel voor kritiek van Nederlandse emigranten als van buitenlanders.

In die context besteed ik graag aandacht aan het boek Gods toorn over Nederland van J. Rentes de Carvalho, Portugees schrijver (onder andere van Ernestina) en immigrant in Nederland. ‘Gods toorn in Nederland’ laat zien hoe hij aanvankelijk tegen Nederland aankeek (ook beschreven in Waar die andere God woont) en hoe zijn mening in de meer dan vijftig jaar die hij nu in Nederland woont, veranderde. Voor de goede verstaander een zeer interessant boek, omdat Rentes de Carvalho mooi beschrijft waar zijn mening in de loop der jaren veranderde en waar niet, en hoe zijn eigen persoonlijkheid (aartsindividualistisch) en eigen ontwikkeling daar weer invloed op hadden.

De schrijver geeft meteen in het eerste hoofdstuk aan dat hij wedergeboren zou willen worden als Nederlander, maar dan wel als doorsneeburger. Dan laat Rentes de Carvalho zien hoe hij aanvankelijk de Nederlandse samenleving benaderde als Portugees. Aan verzekeringen deed hij bijvoorbeeld niet. Hij snapte niets van de Nederlandse neiging om alles te willen verzekeren. Belasting betalen was voor hem ook wezensvreemd. In de jaren zeventig van vorige eeuw ging hij evenwel om. Volgens de schrijver een van de bewijzen van zijn “bijna volmaakte assimilatie”. “Van de ene op de andere dag liet ik me in beslag nemen door alle vrezen die dit volk kwellen, vanaf het gevaar van overstroming tot dat van brand, van het breken van een arm of been tot het annuleren van een reis.”

Waar Gods toorn over Nederland zo’n vijftig jaar bestrijkt is het ook interessant om te lezen hoe Rentes de Carvalho de veranderingen in Nederland ervaart. De paternalistische samenleving van de jaren vijftig, die een maatschappelijk werkster stuurt om te inspecteren of zijn baby “goed behandeld werd en of de hygiënische omstandigheden in orde waren. ‘En waarom zou die niet goed worden behandeld?’ ‘Nou, aangezien meneer een buitenlander is …’”

Rentes de Carvalho beschrijft hoe hij de eerste twee, drie jaren van de jaren zestig in een staat van permanente oorlog met Nederland en de Nederlanders leefde, “waarin weinig van land en volk aan de bitterheid van mijn kritiek ontsnapte”. Met een nieuwe functie (aan de universiteit) en de veranderingen van de jaren zestig verandert zijn visie op Nederland. De beschrijving van de veranderingen in Nederland (onder andere in De Bijlmer, waar hij woont) is amusant en soms scherp. De schrijver komt tot de ontdekking dat Nederland hem heeft gemaakt tot wie hij is. “En men mag weten dat ik het land er dankbaar voor ben.”

Uiteraard betekent dat niet dat hij zijn Portugese wortels kwijt raakt. Een deel van het boek gaat over hoe hij Portugal ziet in de Europese context. Hij was indertijd uiterst kritisch over Portugal.

Rentes de Carvalho vervolgt zijn boek met de opkomst van Pim Fortuyn en de moord op Theo van Gogh en wat dat deed met Nederland. Ayaan Hirsi Ali en de vulgarisering van de televisie komen langs, beschreven op een scherpe, maar tegelijk ook milde toon. Rentes de Carvalho is genaturaliseerd Nederlander en die keuze licht hij aan het einde van het boek toe.

Gods toorn over Nederland is zeer lezenswaardig. De eerlijkheid van de schrijver over dingen die hij als kersverse immigrant fout zag, zijn milde verbazing over Nederland en de beschrijving hoe hij zijn denkbeelden bijstelt en nu overtuigd Nederlander is, ondanks nog steeds bestaande kritiek, maken het samen tot een mooi boek, al is het soms wat springerig van onderwerp naar onderwerp.

Blik op Portugal, juni 2011

Meer boeken Portugal | Meer Portugal

Written by Bert Ernste

juli 13th, 2011 at 1:37 pm

Doceira Holandesa: Hollandse zoetwaren in São Paulo

leave a comment

Foto Doceira holandesaIn wereldstad São Paulo zijn acht vestigingen van de Doceira Holandesa (Hollandse zoetwarenwinkel). De eerste werd in 1960, dit jaar vijftig jaar geleden, opgezet door de Nederlandse banketbakker Mathias Thyssen en zijn Spaanse vrouw Aurora Alvarez.

Je kunt er koffie en uiteraard ook frisdranken drinken en taart, gebak en zoute snacks eten. In São Paulo zijn de Doceiras Holandesas een begrip. In het logo de onvermijdelijke Hollandse windmolen.

Oktober 2010

Meer Brazilië

Written by Bert Ernste

februari 8th, 2011 at 8:22 pm

Wennen aan de wereld

leave a comment

Ik ben wel eens jaloers op mensen die sterke wortels hebben. Mensen die in de streek wonen, waar ze geboren zijn, en geen enkele drang voelen om daar weg te gaan, behalve op vakantie. Ze kennen hun omgeving, ze lopen blindelings naar huis, ook als ze beschonken uit de kroeg komen. Ze kennen de lokale gewoontes. Als iemand ze wat al te joviaal aanspreekt, weten ze dat feilloos te interpreteren. Ze weten hoe ze moeten reageren, zonder aarzelen. Ze kennen de producten in de supermarkt en hebben geen moeite om hun keuze te maken. Ze kopen met het grootste gemak in de ijzerhandel dat piefje, waarmee ze dat dingetje aan dat palletje vast kunnen zetten.

Dat raak je allemaal kwijt als je langere tijd in een vreemd land gaat wonen. Ik hoor u zeggen: “Maar na verloop van tijd weet je die dingen wel. Afgezien van wat gehakkel in de vreemde taal, lost zich dat wel op.” Dat is waar, maar niet helemaal. Denk je net “nu ben ik wel gewend en aangepast”, gaat er een kraan kapot en blijk je het woord voor ‘leertje’ niet te weten. Mensen die al dertig jaar of meer in het buitenland wonen en uitstekend geïntegreerd zijn, hebben het ineens weer moeilijk als ze met een of andere klacht naar een buitenlandse dokter moeten. Dan wil je toch liever in je moedertaal praten.

Zoenen
Maar wat je echt kwijt raakt door het wonen in een vreemd land is die geruststellende vanzelfsprekendheid. Je merkt het al bij terugkeer op Schiphol, als je je familie maar twee keer zoent, omdat je daar in Brazilië net aan gewend bent. Tante Toos staat daar ineens met het hoofd uitgestoken op een derde zoen te wachten. Je merkt het als je zwager je even vreemd aankijkt, wanneer je hem als man op Braziliaanse wijze bij het handen schudden ook even bij de schouder pakt, of op zijn schouder klopt in die halve of zelfs maar kwart omhelzing, die in Brazilië gewoonte is.

Je bent iets van je ‘vanzelfsprekend Nederlander zijn’ kwijt geraakt. Je moet – een heel klein beetje – wennen aan je eigen land, iedere keer opnieuw. Ook blijf je, als je in het buitenland woont of hebt gewoond, altijd vergelijken. Je neemt je eigen wereld niet meer als vanzelfsprekend aan.

“Dat zou je in Brazilië niet meemaken”, denk je, als je weer eens een botte Nederlandse ober meemaakt in een restaurant met te weinig personeel. “In Nederland houden ze zich tenminste aan hun afspraken”, gaat door je heen, als je te maken krijgt met de soms wat losse omgang met afspraken in Brazilië. Na vijf jaar Portugal, heb ik een aantal jaren in Nederland gewoond en gewerkt. Aanvankelijk was ik daar zeer gelukkig mee. Ik was blij dat ik een aantal nadelen van Portugal niet meer had. Ik zat te vergelijken. Maar na verloop van tijd begon Nederland mij steeds meer te ergeren. Ik begon weer te verlangen naar een verandering van omgeving en de leuke dingen van Portugal. Ik zat weer te vergelijken. (Het werd Rio.)

Nederlandse hufterigheid
“Wat zijn Nederlanders toch hufterig in de dagelijkse omgang”, denk ik iedere keer weer, wanneer ik terug kom in Nederland. Ik ben daarin trouwens niet de enige, want door de eeuwen heen, schreven vele reizigers in hun verslagen over de slechte manieren van de Hollanders. Wie een aardig overzicht wil lezen van de vele manieren, waarop de Nederlandse horkerigheid zich uit, leze De lompe leeuw. Waarom Nederlanders zo onbeschoft zijn van Binnert de Beaufort.

Die botheid is trouwens voor een deel uiterlijk, het is vaak niet zo slecht bedoeld. Wie de codes echter niet kent, zoals buitenlanders, vindt (terecht) dat Nederlanders hem of haar respectloos behandelen. Ook ik, volbloed Nederlander, geef veruit de voorkeur aan de dagelijkse hoffelijkheid van Brazilianen, hoe oppervlakkig die misschien ook is. Tegelijkertijd kan ik heel boos worden, als ze diezelfde vriendelijkheid gebruiken om me de meest onlogische smoesjes op de mouw te spelden en mij uitleggen waarom de telefoon is afgesloten door hún fout, maar dat ík nu toch echt dat ene papier moet gaan laten zien op hun kantoor aan de andere kant van de stad. Dat is het Nederlandse call center in het kwadraat. Daar zit ik al wéér te vergelijken! Niets is meer vanzelfsprekend. Ik moet voortdurend wennen aan de wereld.

Mei 2006

Meer commentaren

Written by Bert Ernste

januari 7th, 2011 at 1:46 pm

Posted in Wereld

Tagged with , ,