Bert Ernste – Utrecht | São Paulo • weblog

Brazilië, West-Papua, media en meer

Archive for the ‘literatuur’ tag

Oost-Indische dames en heeren

2 comments

Foto van boek tussen Indische boekensteunen

Utrecht 2018

Onlangs kwam ik het boek van de foto hierboven tegen: Oost-Indische dames en heeren van Jan ten Brink. Het werd genoemd in Indië in de goede ouden tijd van Victor Ido.

Omlag van boek Koloniale oorlogen in IndonesiëNederlands Indië, goede oude tijd, tempo doeloe – het is inmiddels lang geleden, dat koloniale verleden van Nederland.  Het lijkt nu voor de meeste Nederlanders weg te zakken in vergetelheid, zoals ik al eens schreef.

Die tijd was trouwens lang niet altijd goed voor de oorspronkelijke bewoners van Indonesië. Nederlands geschiedenis daar is vol van geweld en uitbuiting. Piet Hagen heeft het aantal oorlogen in Indië geteld en komt tot zo’n vijfhonderd ‘min of meer afgebakende militaire confrontaties’.

Het boek Oost-Indische dames en heeren (uit het einde van de negentiende eeuw) gaat niet voor niets voornamelijk over de koloniale elite. De oorspronkelijke bevolking komt slechts langs als dienstbode en koelie. De Indo’s, mensen van gemengde afkomst, maken wel deel uit van het verhaal, maar vooral in het laatste deel van het boek wordt duidelijk dat veel blanken op hen neerkeken.

Het verleden is vaak niet de goede oude tijd, die we er zo graag van maken.

Meer Nederlands Indië op dit weblog

Koloniale literatuur

2 comments

Foto van boek in vitrine

Amsterdam 2013

Het koloniale verleden van Nederland liet uiteraard zijn sporen na in de literatuur. Veel schrijvers en schrijfsters lieten zich inspireren door met name ‘De Oost’, oftewel Nederlands Indië. Het boek op de foto zag ik in het Tropenmuseum in Amsterdam.

Op de website Het damescompartiment online lees ik over het boek van de foto:

In Over de grenzen schetst Tine het levensdilemma van Lien Ronda. Zij wordt verliefd op Wim Vredenburg, die van zijn geloof is gevallen. Alsof dat niet erg genoeg is, heeft Wim bovendien een onzedelijk verleden, zo vertelt hij haar: “Ik heb een dochtertje van een inlandsche vrouw, die voor een paar jaar geleden in m’n huis heeft geleefd. De moeder is al lang naar haar familie terug, maar het kind is bij mij gebleven… het draagt mijn familienaam.” Dat valt Lien erg tegen. In haar kringen gelden andere normen. Ze zegt: “Voor ons is het precies hetzelfde of een vrouw bruin of blank is. In mijn voorstelling lijkt mij de zonde hetzelfde.”

Ziehier het gevaar waarvoor de schrijfster haar jeugdige publiek wilde waarschuwen: in Indië leeft men in zonde, leeft men moreel ‘over de grens’. Niet de kleur van de huid telt, maar het huwelijksgebod. Tine Bonnema laat Lien en Wim dan ook afstand nemen van elkaar. Zij piekert over vergiffenis, hij tobt of hij zijn geloof niet herwinnen kan.

Written by Bert Ernste

januari 30th, 2017 at 6:24 am

Cordel: Lampião

3 comments

Foto van aanplakbiljetten en flats

Foto van LampiãoSão Paulo (SP) Brazilië 2015

Op de aanplakbiljetten het portret van Lampião, een bekende bandietenleider uit het noordoosten van Brazilië. Virgulino Ferreira da Silva, bijgenaamd Lampião, was actief in de jaren ’20 en ’30 van vorige eeuw en werd een soort volksheld. Hij wordt nog steeds bezongen in de Literatura Cordel, populaire lectuur in de vorm van populaire, kleine boekjes, die verkocht werden door straatverkopers en op markten.

Lampião is na een verbeten jacht op de bandieten onthoofd, net als zijn geliefde Maria Bonita en de andere leden van de bende.

De tweede en derde foto zijn van Wikipedia.

Foto van boekjes van de literatura cordel

Written by Bert Ernste

augustus 5th, 2016 at 5:26 am

400 jaar Cervantes (van Don Quichot) 2

one comment

Foto van standbeeld voor em met Cervantes

Madrid (Spanje) 2013

In Nederland werd geen aandacht besteed aan de dood 400 jaar geleden van een van ’s werelds grootste schrijvers, Miguel de Cervantes Saavedra, auteur van Vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha. De dood van Shakespeare werd wel uitgebreid herdacht. Als (verderlicht) tegenwicht deze foto van een beeld van Cervantes met zijn beroemde romanfiguren in Madrid, na mijn blogpost van gisteren met een kinderboekversie van Don Quichot.

Written by Bert Ernste

april 29th, 2016 at 5:35 am

400 jaar Cervantes (van Don Quichot)

3 comments

Foto van Spaans kinderboek Don Quichot

Madrid (Spanje) 2013

Terwijl uitvoerig werd stilgestaan bij het feit dat het dit jaar 400 jaar is geleden dat William Shakespeare overleed, negeerden we dat ook Miguel de Cervantes Saavedra, de schrijver van Vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha, 400 jaar geleden overleed (op dezelfde dag als Shakespeare). Cervantes wordt beschouwd als een minstens zo belangrijke schrijver als Shakespeare.

Op de foto een oude, Spaanse kinderboekversie van Don Quichot.

Written by Bert Ernste

april 28th, 2016 at 5:29 am

400 jaar Shakespeare

2 comments

Foto van Globe theater

London (Engeland) 2015

Cartoon Fokke en SukkeOp de foto het (herbouwde) Globe theater van Shakespeare in London.

Op 24 april werd de vierhonderdste sterfdag van William Shakespeare herdacht. Shakespeare wordt beschouwd als Engelands grootste schrijver ooit. Ook in Nederland werd de beroemde bard herdacht.

Opvallend, zoals hier betoogd, is dat we een minstens zo belangrijke schrijver, die toevalligerwijze op dezelfde dag stierf, in het geheel niet herdenken: Miguel de Cervantes Saavedra, de schrijver van Vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha.

Written by Bert Ernste

april 27th, 2016 at 5:32 am

Koloniaal verleden: Kartini

4 comments

Foto van tegeltableau met Kartini

Utrecht 2014

Omslag boekVlak bij het tegeltableau met Eduard Douwes Dekker dat gisteren op dit weblog stond, is nog een tableau dat verwijst naar het koloniale verleden van Nederland. Daarop staat een veel onbekendere auteur uit Nederlands Indië: Raden Adjeng Kartini.

Kartini was van Javaanse aristocratische afkomst en leefde van 1879 tot 1904. Ze is dus jong gestorven.

Bijzonder voor die tijd was dat zij als Javaans meisje een Nederlandse lagere school kon bezoeken en daar goed Nederlands leerde. Dat gaf haar de kans om daarna, toen zij als voorbereiding op haar huwelijk min of meer werd opgesloten, met Nederlandse contacten te corresponderen. Kartini vond – heel bijzonder voor die tijd – dat iedereen recht had op ontwikkeling, ook vrouwen.

Haar brieven werden gepubliceerd onder de titel Door Duisternis tot Licht (Habis gelap terbitlah terang). Dat boek werd een inspiratiebron voor Indonesische intelligentia en vrouwen. In Indonesië is zij benoemd tot ‘Held van Indonesië’.

Door duisternis tot licht is als e-book gratis beschikbaar.

Het tableau is te vinden in Utrecht, in de wijk Lombok.

Aanvulling juni 2016: Bringing Kartini’s entire anthology of writings together for the first time reveals the depths of her pioneering influence.

Written by Bert Ernste

november 26th, 2015 at 6:33 am

Koloniaal verleden: Multatuli

3 comments

Foto van tegeltableau met Douwes Dekker

Omslag van de eerste drukUtrecht 2014

Het koloniale verleden van Nederland heeft uiteraard zijn sporen nagelaten. In veel Nederlandse steden zijn Indische buurten: wijken met straatnamen vernoemd naar eilanden van Nederlands-Indië. In Utrecht is dat de wijk Lombok.

In Lombok verwijst dit tegeltableau naar andere sporen van ons koloniale verleden: in de literatuur.

Eduard Douwes Dekker (1820 – 1887) was de schrijver van de Max Havelaar. Voluit is de titel: Max Havelaar, of de Koffiveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy. Douwes Dekker schreef het boek onder het pseudoniem Multatuli. Het boek is een felle aanklacht tegen het koloniale systeem.

Achter Douwes Dekker zien we Saïdjah en Adinda uit het bekende verhaal uit de Max Havelaar, waarin de schrijver de wrede koloniale uitbuiting laat zien.

Het boek is digitaal als e-book (epub) en als pdf gratis beschikbaar.

Written by Bert Ernste

november 25th, 2015 at 6:34 am

Brazilië heroverd op de Hollanders (roman)

leave a comment

Omslag boek Johan Maurits van NassauDe roman Johan Maurits van Nassau van Paulo Setúbal vertelt het verhaal van de opstand van de Portugezen en Brazilianen tegen de Hollandse overheersing in Brazilië. Dat was in het perspectief van Setúbal een bevrijdingsstrijd.

Tijdens de tachtigjarige oorlog tegen Spanje veroverden de Nederlanden een deel van Brazilië op de Portugezen. Formeel op de Spanjaarden, want die hadden Portugal ingelijfd en de Nederlanden vochten voor onafhankelijkheid tegen Spanje. Holland zwaaide van 1624 tot 1654 de scepter in het belangrijkste deel van Brazilië.

Nederlands Brazilië heeft betrekkelijk weinig sporen nagelaten in de Nederlandse geschiedschrijving. Wel is er het Mauritshuis, dat gebouwd is door prins Johan Maurits van Nassau, die diende als gouverneur van Nederlandse Brazilië. In 1647 verscheen Rerum per octennium in Brasilia van geschiedschrijver Caspar van Baerle (Barlaeus) over het bewind van Johan Maurits. Rechtsonder uit dat boek het wapen van Mauritsstad, genoemd naar de gouverneur. Het is een illustratie door schilder Frans Post. [ Meer ]

In Brazilië leeft de geschiedenis van Hollands Brazilië veel meer, zoals blijkt uit dit artikel.

Literatuur
Wapen van MauritsstadIn de literatuur is er een vrij recent boek van Vinco David over die tijd: Achter het riet. Ouder is Donja Saskia en haar prins van P.J. Risseeuw (uit 1975). Onlangs vond ik een nog veel oudere roman over die periode in de Nederlandse en Braziliaanse geschiedenis: Johan Maurits van Nassau door Paulo Setúbal. Het is geschreven vanuit het Braziliaanse perspectief: de (bevrijdings)strijd tegen de Hollandse bezetter. Het boek is van 1925, de vertaling uit het ‘Portugeesch’ door R. Schreuder en J. Slauerhoff verscheen in 1933.

In de inleiding van Johan Maurits van Nassau zegt vertaler Schreuder dat Brazilië onder Nederlands regime beter afgeweest zou zijn, als de West-Indische Compagnie waar Hollands Brazilië onder viel niet zo inhalig was geweest en immigratie vanuit Noord-Europa had gestimuleerd, “het middel om het land de juiste mentaliteit en het noodige doorzettingsvermogen te verschaffen. Dat zij daarentegen tot vulling harer geldkisten den slavenhandel dreef en bevorderde, en het land overstroomde met negers welk ras Brazilië tot op de huidigen dag in haar voortgang heeft gehinderd.” Dat is duidelijk geschreven in andere tijden …

Dit doet aan het boek overigens weinig af, want dat gaat voornamelijk over het samenspannen van Portugezen en geboren Brazilianen tegen het Hollandse bewind met een liefdesverhaal als extra. Ondanks de titel gaat Johan Maurits van Nassau dus nauwelijks over Johan Maurits zelf. De opstand tegen de Hollanders leidt uiteindelijk tot de slag van Guararapes, waar de Hollanders definitief verslagen worden.

Voor wie geïnteresseerd is in de Nederlandse geschiedenis in Brazilië is het een aardig boek. Het geeft een beeld van die tijd gezien vanuit (nationalistisch) Braziliaans perspectief met zijn politieke gekonkel tussen verschillende groepen en is als zodanig een tegenhanger van het hierboven genoemde Donja Saskia en haar prins. De strijd tegen de Hollanders wordt afgeschilderd als een bevrijdingsstrijd, waarbij de Hollanders vanzelfsprekend worden zwart gemaakt. De vertaler waarschuwt de lezer daarvoor in de inleiding. ‘De Hollanders waren heus zo slecht niet.’ Als literatuur stelt het boek niet zo veel voor.

Meer  boeken Brazilië | Meer Brazilië

Bevrijding

leave a comment

Foto van herinneringsbekers bevrijding en boeken over de oorlog

Utrecht 2014

Foto van bevrijdingsbekersWie in de jaren vijftig en zestig opgroeide kreeg uiteraard het een en ander mee over de tweede wereldoorlog en de Duitse bezetting van Nederland. Jeugdboeken als Reis door de nacht van Anne de Vries en Van Hollandse jongens in de Duitse tijd van Aart Romijn las ik diverse malen (rechts op de foto). Uiteraard was goed en fout in dergelijke boeken erg helder en we maakten ons als jongere graag wijs dat we in de oorlog ook helden zouden zijn geweest.

Later leer je de nuances kennen, de bekende grijstinten, waar zoveel discussie over is.

Schrijver Simon Vestdijk was daar al vroeg bij met zijn Pastorale 1943, waaruit blijkt dat ook kleinzielige factoren een rol spelen bij de besluiten die mensen nemen. Iemand aan de Duitsers verraden vanwege een teleurstelling in de liefde bijvoorbeeld.

In 1960 kreeg ik op school de rechtse ‘bevrijdingsbeker’. De andere, uit 1955, verwierf ik veel later.

Zie ook ‘De oorlog weer zwart-wit willen zien is perverse nostalgie’.

Written by Bert Ernste

mei 5th, 2014 at 6:47 am