Bert Ernste – Utrecht | São Paulo • weblog

Brazilië, West-Papua, media en meer

Archive for the ‘tweede wereldoorlog’ tag

Gebogen, niet gebroken

4 comments

Foto van beschilderd houten dienblad

Foto van Rotterdam na het bombardementUtrecht 2018

Op 10 mei 1940, vandaag 80 jaar geleden, vielen de Duitsers Nederland binnen. Na vijf dagen weerstand gaf Nederland zich over.

Dit dienblad zag ik in een kringloopwinkel. Interessant is dat rechts van de vlag een tropisch landschap zichtbaar is: een verwijzing naar de Japanse bezetting van Nederlands Indië.

De tweede foto (van Wikipedia) laat het gebombardeerde Rotterdam zien. (Groter door erop te klikken)

Hieronder een beeld van in brand gestoken rubber op een plantage in Nederlands Indië (Wikipedia):

Foto van brandende rubber

De overval

2 comments

Omslag boek Reis door de nachtNog even over de Duitse bezetting.

Voor wie in of kort na de oorlog van 1940 – 1945 is geboren, is de Duitse bezetting indirect een levende herinnering. Wie in de jaren vijftig / zestig van vorige eeuw (als jongen) opgroeide, deed dat met boeken zoals bijvoorbeeld Reis door de nacht van Anne de Vries en Van Hollandse jongens in de Duitse tijd van Aart Romijn.

Een film die grote indruk op mij maakte, ook omdat mijn vader vertelde dat die over ware gebeurtenissen ging, was De overval van Bert Haanstra en Paul Rotha. De film gaat over de gedurfde bevrijding van 51 gevangenen uit de gevangenis van Leeuwarden in december 1944. Ik heb de film niet zo lang geleden op DVD opnieuw gezien en ik voelde opnieuw de spanning die ik als kind beleefde. De film doet hier en daar de werkelijkheid wel wat geweld aan, zo begrijp ik, maar het is een klassieker van de Nederlandse film.

Omslag boek De overvalLater kreeg ik het boekje van dr. Lou de Jong (van Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog) over die operatie.

De actie in Leeuwarden was trouwens niet uniek. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland zijn er meer gewapende overvallen op gevangenissen geweest, onder meer in Assen en Rotterdam. Ook daarbij vielen geen slachtoffers. Als SS’ers verklede verzetsmensen bevrijdden bijvoorbeeld in oktober 1944 zeventien ter dood veroordeelde verzetsmensen uit de gevangenis in Rotterdam.

Onlangs verscheen De mannen van de Overval van Hessel de Walle, waarin de levensverhalen van de verzetsmensen, die deelnamen aan de bevrijdingsactie in Leeuwarden worden verteld.

Foto van boek De mannen van de overvalDe overval in Leeuwarden kon zo bekend worden doordat de deelnemers hun ervaringen op schrift stelden. Die verslagen vormden de basis voor de film, waarmee de overval in Leeuwarden zijn roem verwierf.

Hieronder een Friese documentaire over de overval, het boek en de film. Klik op CC voor ondertitels.

Voor jongeren zal het perspectief op de Duitse bezetting nu heel anders zijn dan het mijne. We laten de herdenkingen nu vergezeld gaan van grote festivals om jongeren aan te spreken, want de Duitse tijd ligt steeds verder achter ons. Zo gaat dat met geschiedenis – voor de meesten althans. Een nationaal gedragen beeld van de bevrijding is er inmiddels niet meer, zo schreef De Groene Amsterdammer.

75 jaar bevrijd

one comment

Foto van bevrijdingsnummer van Vrij Nederland 1947

Vrij Nederland 17 mei 1945

Het Bevrijdingsnummer van verzetskrant Vrij Nederland uit 1945.

Vandaag vieren we de bevrijding van Nederland, nu 75 jaar geleden. Nederland was voor de gealliëerden, die gericht waren op Duitsland, eigenlijk een uithoek, zoals Trouw schrijft:

Screenshot van artikel Trouw: mensen op tank bevrijders

Dodenherdenking: begraafplaats Grebbeberg

2 comments

Foto van begraafplaats

Rhenen (Utrecht) 2019

Vandaag herdenken we weer de doden van oorlogen en geweld. Op de foto de militaire erebegraafplaats op de Grebbeberg, waar in mei 1940 enkele dagen weerstand werd geboden aan de Duitsers.

In het bos rond de begraafplaats zijn nog resten van de strijd zichtbaar. Onderstaande loopgraaf is een replica. Hij ligt er nu vredig bij.

Foto van loopgraaf.

> WOII in foto’s: Langs de Grebbelinie viel ineens wat te beleven

Doetinchem: bombardement 21 maart 1945

3 comments

Foto van twee fietsers bij verwoeste huizen

Doetinchem (Achterhoek) 1945

Vandaag 70 jaar geleden werd Doetinchem gebombardeerd door de geallieerden. Ook op 19 en 23 maart moest Doetinchem het ontgelden. Er is nooit een goede verklaring voor deze bombardementen gevonden.

In het historische stadscentrum was heel veel schade. Het stadhuis, de synagoge en de Catherinakerk gingen in brand. 120 gebouwen werden verwoest en er vielen 143 doden en honderden gewonden. Mijn moeder hield een verbrijzelde elleboog over aan een van die bombardementen.

In een oud familiealbum vond ik bijgaande foto’s. Niet allemaal even goed, maar ze geven wel een beeld van de verwoesting.

> Zie ook: Mobilisatie in de Achterhoek

Foto van puinhopen

Puinhopen voor rij huizen

Foto van verwoeste fabriek

Foto van volwassene en kinderen in verwoeste straat

Foto van mannen kijken naar puinruimen met bulldozer

Foto van stapel jerrycans bij bomkrater en verwoeste huizen

Foto van straatmet verwoeste gebouwen

Foto van verwoeste panden

Foto van overeindstaande gebouwresten

Foto van gebombardeerd huis en getroffen kerk

Foto van straat met resten van gebouwen

Foto van gebombardeerde kerk

Foto van kapotte panden

Foto van overiendstaande gevels

Foto van kapotte brug

Braziliaanse soldaten in tweede wereldoorlog

one comment

Foto van detail van monument

Foto van monumentPetrópolis (RJ) Brazilië 2018

Dit is een gedenkteken voor gevallen soldaten van de Braziliaanse troepen, die in de tweede wereldoorlog aan de geallieerde zijde meevochten bij de invasie van Italië.

Zie ook Alarm! Braziliaanse oorlogsroman (gisteren op dit weblog).

(Kleine foto groter door erop te klikken.)

Written by Bert Ernste

februari 23rd, 2020 at 6:25 am

Alarm! Braziliaanse oorlogsroman

one comment

Omslag van boek Alarm!In Europa krijgen we vanzelfsprekend de geschiedenis van de tweede wereldoorlog mee vanuit Europees perspectief. Vanwege de koude oorlog zelfs vanuit een West-Europees gezichtspunt, waarbij de vele malen grotere offers van de Sovjet-Unie vaak vergeten of verkleind worden. Ook de bijdrage van troepen uit de Britse en Franse koloniën worden vaak verdonkeremaand, al komt daar wel meer aandacht voor. Ooit bezocht ik een klein dorp in Kenia, waar ik in een hutje een oude Keniaan ontmoette, die nog steeds trots was op zijn aandeel in de strijd aan de kant van de geallieerden. Op een plankje stond een foto van hem, fier in zijn uniform.

Ook Brazilië deed uiteindelijk aan geallieerde zijde mee aan de tweede wereldoorlog. Aanvankelijk lag de sympathie van de Braziliaanse regering onder Getúlio Vargas aan de kant van Duitsland. Duitsland was een belangrijke handelspartner en president Vargas voerde een regime dat leek op dat van het Italië van Mussolini.

In 1942 koos Brazilië onder druk van de Verenigde Staten voor de kant van de geallieerden. Brazilië voerde dienstplicht in om rubber te tappen in het Amazonegebied. Rubber was van groot belang voor de oorlogsinspanning. Veel van die dienstplichtige rubbertappers (soldados da borracha, soldaten van het rubber) kwamen om. De Braziliaanse marine patrouilleerde in de Atlantische Oceaan en in 1944 stuurde Brazilië een 25.000 man sterke troepenmacht naar Europa om deel te nemen aan de invasie van Italië, de Força Expedicionária Brasileira (FEB, Braziliaanse Expeditiemacht).

Ondertussen was er ook een grote gemeenschap van Duitse immigranten in Brazilië, waarvan velen sympathie koesterden voor Hitler. Daarover gaat de historische roman Alarm! van Roberto Muylaert. Het boek verhaalt over een immigrant uit de Duitse gemeenschap in Blumenau in de deelstaat Santa Catarina. Daar was zeventig procent van de Duitse immigranten op de hand van Hitler. Werner Hoodhart neemt dienst bij de Duitse Kriegsmarine en wordt geplaatst bij de onderzeedienst, die vanuit het Franse St. Nazaire, waar een grote U-bootbunker (de ‘garage’ zoals Hoodhart hem noemt), de Atlantische oceaan onveilig maakt.

Als Hoodhart met zijn U-199 een opdracht krijgt om langs de Braziliaanse kust koopvaarders op weg om de geallieerden te bevoorraden aan te vallen, komt hij op het idee om aan land te gaan in Praia Grande in de deelstaat São Paulo. Omdat inmiddels de opdracht luidt om ook Braziliaanse koopvaarders aan te vallen krijgt Hoodhart loyaliteitsproblemen. Het kelderen van Braziliaanse schepen gaat hem te ver. Hij keert daarom niet terug aan boord van zijn onderzeeër.

Alarm! verhaalt over de benauwde omstandigheden aan boord van een onderzeeër, de stank van urine en ontlasting, als lang onder water gevaren moet worden en het zuurstofgehalte steeds verder afneemt. De spanning is te snijden als er om de duikboot heen dieptebommen vallen. Ook vertelt het boek over aanvallen in het zicht van de haven van New York, waar aanvankelijk geen moeite wordt gedaan om te verduisteren, zodat de uitvarende koopvaardijschepen goed afsteken tegen de lichten van de stad, wat het werk van de bemanning een stuk gemakkelijker maakt. De Amerikanen sloegen Britse waarschuwingen over de dreiging van de duikboten arrogant in de wind.

Poster van film Estrada 47Verder gaat het boek over de belevenissen van Hoodhart zowel aan boord als in het Brazilië van toen, nadat hij zijn boot verlaten heeft en zoekt naar een nieuwe rol. Hij ontmoet een Duitse spionne, die in het presidentiële paleis in Rio de Janeiro werkt en besluit uiteindelijk om met haar hulp toch terug te keren naar de U-199. Hoe het afloopt, zal ik u natuurlijk niet vertellen.

De Braziliaanse troepen die naar Europa werden gestuurd om mee te vechten met de geallieerden waren, zo valt in Alarm! te lezen, gekleed in slappe stoffen hoofddeksels met oorflappen zoals ook de straatvegers in Brazilië gebruikten. Hun schoenen hadden papieren zolen die niet lang zouden meegaan in de Europese sneeuw, zodat de Amerikanen de Brazilianen van helmen en legerschoenen moesten voorzien. Ook kregen ze Amerikaanse uniformen, want het groen van de Brazilianen leek te veel op dat van de Duitsers.

Kortom: Alarm! is een boek met een persoonlijk verhaal over gedeelde loyaliteiten en historische details over de rol van Brazilië in de tweede wereldoorlog. Spannend en interessant. In het Engels en Portugees verkrijgbaar.

A estrada 47 (Road 47) is een speelfilm uit 2013 over een groep Braziliaanse soldaten tijdens de invasie van Italië. Ik vond het geen geweldige film, maar voor geïnteresseerden in het onderwerp wellicht de moeite waard. Ik zag hem op Netflix. Trailer:

Written by Bert Ernste

februari 22nd, 2020 at 6:28 am

Mobilisatie in de Achterhoek 1

one comment

Foto van onderscheidingstekenHoewel Nederland hoopte neutraal te kunnen blijven in de tweede wereldoorlog (net als in de eerste), was al snel duidelijk dat er van Duitsland een grote dreiging uitging. Daarom werd op 28 augustus 1939, vandaag tachtig jaar geleden, de algehele mobilisatie afgekondigd, drie dagen voor de Duitse inval in Polen.

Tussen de spullen van een oom vond ik een aantal foto’tjes van de mobilisatie in de Achterhoek, waar hij toen gelegerd werd. Er zijn ook een paar van vóór de algemene mobilisatie.

De foto’s zijn klein, dus de scankwaliteit houdt niet over, maar het zijn toch beelden, die ik u niet wil onthouden. Rechts het mobilisatie-oorlogskruis, dat hij aan de mobilisatie overhield.

Het zijn in totaal vijftien foto’s, verdeeld over vier posts.

Foto van militaire motor met zijspan en open auto

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van marcherende militairen

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van marcherende militairen

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van marcherende militairen

Doetinchem (Achterhoek) 1939

> Mobilisatie in de Achterhoek 2

Written by Bert Ernste

augustus 28th, 2019 at 5:26 am

Mobilisatie in de Achterhoek 2

one comment

Vervolg van Mobilisatie in de Achterhoek (vier posts):

Foto van militaire parade met klein kanon

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van militairen met trommelaars in straatje

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van hoge militairen met dames voor café De Kroon

Doetinchem (Achterhoek) 1939
 

Foto van wegversperring

Doesburg (Achterhoek) 1939

< Mobilisatie in de Achterhoek 1 || Mobilisatie in de Achterhoek 3 >

Written by Bert Ernste

augustus 28th, 2019 at 5:25 am

Mobilisatie in de Achterhoek 3

leave a comment

Vervolg van Mobilisatie in de Achterhoek (vier posts):

Eerst een foto voor liefhebbers van militaire zaken: achterkant van Böhler 4,7 cm pantser afweergeschut:

Foto van achterkant van geschut

Doesburg (Achterhoek) 1939
 

Foto van bunker

Doesburg (Achterhoek) 1939
 

Foto van militairen aan schrijftafel

Doesburg (Achterhoek) 1938
 

Foto van militairen op bankje in bos kijkend op papieren

Laag-Keppel (Achterhoek) 1938

< Mobilisatie in de Achterhoek 2 || Mobilisatie in de Achterhoek 4 >

Written by Bert Ernste

augustus 28th, 2019 at 5:24 am